Cách thị trấn Tắc Pỏ, huyện Nam Trà My (Quảng Nam) khoảng gần 1 ngày đường tính cả đi xe máy và băng rừng đi bộ, thôn 3, xã Trà Vân là một trong những nơi heo hút nhất của huyện miền núi này. Đặc biệt là nóc ông Ruộng, một nóc nằm giáp ranh giữa 2 huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi) và Nam Trà My (Quảng Nam). Lợi dụng điều kiện đi lại khó khăn, trình độ hiểu biết của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây còn hạn chế, khoảng một năm nay, một nhóm người tự xưng là “công ty Nhà nước” đang hoành hành, gây mất trật tự trị an và làm xáo trộn cả một nóc vốn yên bình này. Đây là một nhóm khai thác vàng trái phép.

Cuộc họp của những người dân tâm huyết ở nóc ông Ruộng phản đối việc làm vàng trái phép lộng hành.

Từ việc hù dọa, xem thường luật pháp

Về nóc ông Ruộng thuộc thôn 3, xã Trà Vân, huyện Nam Trà My (Quảng Nam) trong những ngày bão lụt vừa qua, những người dân ở đây ai cũng bất bình về hành vi ngang ngược của những người làm vàng trái phép trên dòng sông Bua, thuộc quyền quản lý của nóc ông Ruộng. Theo lời kể của ông Nguyễn Thanh Thượng (một lão thành cách mạng ở nóc này) thì từ giữa năm 2010, những người làm vàng, phần lớn nói giọng miền Bắc kéo đến vùng này với xe múc và các dụng cụ khai thác vàng trái phép khác. Họ ngang nhiên mở đường vào bãi vàng, qua ruộng rẫy của dân mà không hề có một sự bồi thường thiệt hại nào. Khi dân hỏi thì được bảo đã thông qua chính quyền xã và đã được UBND xã Trà Vân cho phép khai thác. Tiền đền bù đã trả cho xã. Nhưng thật ra đó chỉ là những lời xảo trá. Người dân và cán bộ trong nóc, trong thôn 3 không hề nghe đến chỉ thị hay cuộc họp nào của xã đề cập đến việc cho phép nhóm người lạ này mở đường vào làm vàng trái phép.

Nhận thấy việc làm của nhóm người lạ trên là sai pháp luật, ảnh hưởng xấu đến môi trường và đời sống người dân trong nóc, ông Thượng đã cùng một số người dân khác vận động bà con kiên quyết không cho nhóm này lộng hành ở địa phương. Ban đầu, nhóm người này xin phép cho 1 khoảng thời gian 3 ngày để đem tất cả vật dụng đi. Thấy vậy, bà con đồng ý. Nhưng sau đó, nhóm người này đã chai lỳ bám trụ lại và tiến hành khai thác vàng trái phép tại khu vực sông Bua đi qua nóc ông Ruộng. Chúng ngang nhiên tự xưng mình là một “công ty Nhà nước ở Thủ đô Hà Nội vào” với Giám đốc là Nguyễn Công Văn (tên thường gọi là “Sếp Văn”) và một người nữa tên Hảo (tên thường gọi là “Sếp Hảo”).

Địa điểm làm vàng trái phép bên sông Bua.

Đến mua chuộc, dụ dỗ

Nhận thấy việc đưa danh nghĩa là công ty Nhà nước ở Thủ đô Hà Nội ra làm lá chắn cũng không hiệu quả mấy, nhóm người làm vàng trái phép chuyển sang phương án mua chuộc, dụ dỗ những người dân thiểu số với trình độ thấp ở nóc ông Ruộng. Chúng mua nhiều rượu và gà vịt, tổ chức các cuộc họp để thuyết phục người dân cho chúng đưa máy làm vàng, máy xúc vào đất của nóc mình khai thác. Việc này diễn ra thường xuyên khoảng 4 tháng nay. Nhất là mùa này là mùa gặt của đồng bào Ca Dong nơi đây. Việc chuốc rượu say cho thanh niên trong nóc đã làm họ không có thời gian lao động, ảnh hưởng rất lớn đến việc thu hoạch mùa màng, nguy hại trực tiếp đến kinh tế của nhân dân trong nóc.

Nham hiểm hơn, theo lời của anh Nguyễn Thanh Trí – Bí thư Chi đoàn thanh niên thôn 3 – thì sau khi chuốc rượu cho thanh niên trong nóc ông Ruộng, nhóm làm vàng trái phép dụ dỗ những thanh niên này khiêng gạo, xăng dầu, rượu và thức ăn vào bãi vàng cho chúng. Ngoài ra, chúng còn lôi kéo những thanh niên này đi tìm hiểu những ai chống đối lại chúng để rồi “lấy người Ca Dong trị người Ca Dong”. Điều ấy đã gây mất đoàn kết không nhỏ trong nội bộ thôn. Cũng theo anh Trí, đến thời điểm này vẫn chưa có xung đột nào xảy ra trong nóc nhưng tình hình đang rất căng thẳng. Người dân đang rất hoang mang vì lúc nào cũng có tai mắt của nhóm làm vàng trái phép ở ngay cạnh mình, ngay trong nóc mình.

Vào sáng ngày 16/10/2011, bọn làm vàng trái phép đã lại tổ chức một cuộc họp, làm một biên bản viết tay với mục đích buộc người dân phải ký vào, cho phép chúng khai thác ngay trên đất của mình. Mức bồi thường nhóm này đưa ra là 15 triệu đồng. Đa số dân trong nóc đều phản đối. Khi mọi chuyện còn chưa ngã ngũ, những người tâm huyết và một số cán bộ trong thôn đang tìm cách giải quyết thì lợi dụng trời vừa mưa lũ lớn, người dân trong nóc lo khắc phục thiệt hại sau mưa lũ, nhóm làm vàng trái phép đã tiến hành khai thác tốc chiến cả đêm cả ngày ở khu vực ven bờ sông Bua. Với chiêu thức “tiền trảm hậu tấu”, trong đêm 20/10/2011, bọn chúng đã đem vào nóc 50 triệu đồng gọi là “tiền bồi dưỡng cho bà con”. Và tại thời điểm hiện tại, chúng vẫn đang tiến hành khai thác bất chấp pháp luật, bất chấp sự phản đối của dân bản địa.

Liệu có sự tiếp tay của chính quyền địa phương?

Trao đổi với chúng tôi tại một cuộc họp bí mật trong nóc (vì người dân sợ bọn làm vàng trái phép trả thù), ông Nguyễn Thanh Thượng cho biết có rất nhiều điểm khả nghi trong hành tung của bọn khai thác vàng trái phép này. Nhưng không hiểu sao dân đã nhiều lần kiến nghị lên thôn, nhờ cán bộ kiến nghị lên xã, lên huyện, lên tỉnh để giải quyết tình trạng này nhưng mọi thứ vẫn rơi vào im lặng. Ông Thượng còn cho biết thêm có thôn trưởng đã giúp nhóm đào đãi vàng trái phép họp dân, thuyết phục dân nhận “tiền bồi thường” và đồng ý để cho họ khai thác.

Khi biết ông Ba – người có uy tín ở thôn 3 sức khỏe già yếu, không thể đến họp và ký giấy đồng ý, ông Ngọc đã kiên quyết đòi ký thay với danh nghĩa là thôn trưởng thôn 3. Vì một số người dân phản đối quyết liệt nên ông Ngọc không dám ký.

Còn theo anh Nguyễn Thanh Trí, thời gian qua, các đoàn kiểm tra và truy quét của xã Trà Vân và cả huyện Nam Trà My nữa có về nhưng đều làm lấy lệ rồi thôi.  Riêng ở lần thứ 2, người dân không hề biết có đoàn truy quét về nhưng nhóm làm vàng ở sông Bua đã biết cách đó 2 ngày và đã trốn đi, chỉ để lại đồ đạc và lều trại. Có nhiều nghi vấn được đặt ra!

Trở lại với những lời tuyên bố của nhóm làm vàng trái phép mà chúng tôi đề cập ở đầu bài viết. Không phải ngẫu nhiên mà chúng nói là đã thông qua chính quyền địa phương xã Trà Vân. Về vấn đề này, rất nhiều người dân trong nóc cũng đang hoang mang, không biết là chính quyền xã có biết việc này không. Nếu không biết thì tại sao dân báo lên lại không về giải quyết triệt để? Còn nếu biết rồi, tại sao vẫn bình chân như vại khi nhóm đào vàng tặc tự tung tự tác hoành hành không coi ai ra gì?

Khi chúng tôi ra về, ông Hồ Văn Ba, một tay chống gậy, một tay nắm tay tôi giọng thều thào, tiếng được tiếng mất. Ông bị bệnh nặng hơn một năm rồi nhưng vẫn không bao giờ bỏ dân nóc trong những việc hệ trọng. Ông bảo: “Giờ điều kiện quá xa xôi, chính quyền không quản lý hết, dân nóc thì không biết kêu ai. Chỉ mong sao có cách giải quyết để nhóm làm vàng sớm đi khỏi đây. Nếu không, cuộc sống dân nóc sẽ cơ cực, con cháu sau này cũng không còn con cá để ăn, nước sông nước suối cũng chết”.

Chúng tôi đến bên bờ sông Bua, nơi nhóm khai thác vàng trái phép đang ở và hoạt động. Sông đã bị biến dạng rất nhiều. Dòng nước đục ngầu cả một đoạn dài. Việc ô nhiễm môi trường nước và đất ở đây đang rất nghiêm trọng. Rất mong các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương sớm có những biện pháp để đem lại sự bình yên cho đồng bào Ca Dong nơi đây.

Nguyễn Thành Giang