Vừa qua, Hội Sân khấu Hà Nội đã tổ chức Hội thảo “Khán giả với sân khấu Hà Nội”. Tại Hội thảo, nhiều vấn đề đã được các nhà nghiên cứu đưa ra như: Tác phẩm sân khấu chưa đáp ứng được nhu cầu và thị hiếu của người xem vì chưa tiếp cận được với đời sống hiện đại; sân khấu thiếu vắng những ngôi sao; khâu dàn dựng từ kịch bản đến vở diễn  còn nhiều bất cập; phê bình sân khấu và công tác khán giả không hiệu quả; sân khấu phải chủ động đi tìm khán giả;…. Các tham luận tại Hội thảo đã phần nào đưa ra một góc nhìn về hiện trạng sân khấu Hà Nội hiện nay.

Tiểu phẩm hài vẫn thu hút khán giả.

Tác phẩm hay vào bậc kinh điển, khán giả vẫn cứ thờ ơ…

Lâu nay, kịch kinh điển vẫn được coi là đỉnh cao của sân khấu. Đạo diễn và diễn viên muốn khẳng định được mình trong làng sân khấu thì nhất thiết phải bằng những vở kinh điển. Vô hình trung trong giới nghệ sĩ Bắc truyền nhau một câu cửa miệng rằng, làm chính kịch, kịch kinh điển mới thật sự là sân khấu. Nhưng khán giả ngày nay lại không nghĩ vậy, họ không thích phải xem những vở kịch kinh điển đầy tính bác học, sâu xa mà muốn thấy được hơi thở thời đại, thấy được cuộc sống của chính họ trong từng vở diễn trên sân khấu. Tuy nhiên, sân khấu Hà Nội hiện nay vẫn còn quá thiếu những tác phẩm phản chiếu cuộc sống của người dân.

Số những kịch bản được ra đời, có thể về đề tài lịch sử, đề tài danh nhân, cách mạng và cả đương đại nhưng lại quá chú trọng tính minh họa mà nghèo nàn tính đương đại, không nêu được bài học gì cho khán giả hôm nay. Nhà biên kịch Văn Sử thừa nhận rằng: “Công chúng Thủ đô hiện có nhu cầu đến các Nhà hát để xem và tìm thấy những câu trả lời cho những vấn đề họ quan tâm, trăn trở và bức xúc. Thật chưa thỏa đáng khi cho rằng sân khấu Hà Nội thưa vắng khán giả vì những tác phẩm hay. Lúc này dẫu chúng ta đem đến cho họ một tác phẩm hay vào bậc kinh điển, tôi nghĩ rằng khán giả vẫn cứ thờ ơ”.

Tiểu phẩm hài đang “nuôi” kịch nói phía Bắc.

Hầu hết các nhà hát phía Bắc đều rơi vào tình trạng ế ẩm, thì Nhà hát Tuổi trẻ vẫn duy trì sáng đèn mỗi đêm. Bên cạnh việc chạy tiền dựng những vở chính kịch lớn, Nhà hát Tuổi trẻ dựng những chùm hài kịch “Đời cười” để bán vé, lấy ngắn nuôi dài. “Đời cười” là những chùm tiểu phẩm hài ngắn, nhưng giúp Nhà hát Tuổi trẻ bán được không ít vé và dường như “Đời cười” ít nhiều đã gây dựng được thương hiệu.

NSƯT Chí Trung chia sẻ: “Đời cười” không phải là sân khấu đúng với nghĩa nghệ thuật của nó, nhưng “Đời cười” giúp chúng tôi có nhiều xuất diễn hơn, có thu nhập, có thể thêm vào số tiền bồi dưỡng ít ỏi cho các nghệ sỹ sau đêm diễn một chút… Ai chẳng muốn làm nghệ thuật, chúng tôi muốn có những vở diễn lớn lắm chứ, nhưng để có được những vở diễn lớn ấy, nghệ sỹ cần phải sống trước đã.

Chí Trung từng nói: “Đã có thời nghệ sỹ vất vả đến rơi nước mắt. Nhà hát tôi mỗi người mỗi nghề. Người đi bán hàng ở chợ giời (như tôi), người bán quần áo, người buôn giày dép… Nhưng chúng tôi vẫn bám trụ với sân khấu. Sau một ngày mưu sinh vất vả, chúng tôi hạnh phúc bước lên sân khấu, lại hạnh phúc khoác lên mình xiêm áo của ông hoàng bà chúa, lại khóc cười cùng các nhân vật… Để sau khi trút bỏ xiêm áo lộng lẫy, lại vật vã với mưu sinh “cơm áo gạo tiền”.

Có những thời vất vả như thế, nhưng khi nhớ lại, vẫn hạnh phúc, bởi họ đã từng được sống với sân khấu thực sự.

Sân khấu phải chủ động tìm đến khán giả

Bước vào thời kinh tế thị trường, sân khấu đứng trước thách thức của tiền bạc, doanh thu. Khán giả cũng đứng trước nhiều lựa chọn mới: Internet, truyền hình, băng đĩa… dần dần khán giả đánh mất thói quen mua vé đi xem kịch. Với tình trạng như hiện nay thì chuyện “hữu xạ tự nhiên hương” là khó có thể có được. Bởi vậy, người làm sân khấu cũng không thể ngồi yên chờ khán giả đến với mình mà phải biết tự thân vận động, mang sản phẩm của mình giới thiệu tới công chúng.

TS.Trần Đình Ngôn cho rằng: “Sân khấu chủ động tìm đến khán giả hay cứ “bắc nước chờ gạo người” như nếp quen từ thời bao cấp, khi sân khấu gần như ở thế độc tôn?”. Để quảng bá tác phẩm sân khấu thì các nhà hát cần thiết phải lên kế hoạch truyền thông rõ ràng và làm có định hướng, có mục tiêu, hướng tới từng đối tượng khán giả nhất định chứ không thể bao quát tất cả một lúc.

Đồng tình với điều này, NSND Phạm Thị Thành cho rằng, trước mắt sân khấu Hà Nội cần tập trung vào đối tượng khán giả là trẻ em bởi ở Thủ đô hiện nay, các em rất thiếu sân chơi giải trí ý nghĩa.

Phát biểu tại Hội thảo, NSND Lê Tiến Thọ – Chủ tịch Hội Sân khấu Việt Nam cho rằng, nếu không có đầu từ cho khán giả trẻ ngày hôm nay, không quảng bá trên ti vi, không quảng bá trực quan trên đường phố và đặc biệt là những hình thức quảng bá như đi biểu diễn cho sinh viên, thanh niên các vùng miền, đầu tư cho sân khấu học đường mà chúng tôi gọi là “nuôi” khán giả, thì đến một lúc nào đó khán giả trẻ của chúng ta sẽ không hiểu nghệ thuật sân khấu của chúng ta là gì.

Hạnh Nguyên