Vừa qua, tại Hà Nội, đã diễn ra Hội thảo “Nâng cao nghệ thuật biểu diễn xiếc thú trên sân khấu xiếc Việt Nam”. Xiếc thú là một bộ môn nghệ thuật đặc thù, nhiều diễn viên chưa được đào tạo bài bản mà chủ yếu là truyền nghề theo kinh nghiệm, vì thế chưa vươn tới đỉnh cao của nghệ thuật xiếc. Thời gian qua, mặc dù đã nhận được những sự quan tâm nhất định, tuy nhiên, trong quá trình phát triển, xiếc thú vẫn gặp phải những khó khăn nhất định, cần có những giải pháp phù hợp nhằm đưa xiếc thú phát triển lên tầm cao mới…

Các tham luận của các đại biểu đã tập trung đánh giá lại quá trình hình thành và phát triển của xiếc thú trong thời gian qua, nêu lên thực trạng của xiếc thú Việt Nam và đề xuất những giải pháp, định hướng để xiếc thú phát triển và trở thành bộ môn nghệ thuật đặc sắc, thu hút được sự quan tâm của khán giả đối với xiếc thú, nhất là những khán giả nhí.

Theo NSND Tâm Chính, Việt Nam có khu nuôi dạy xiếc thú lớn nhất Đông Nam Á nhưng chưa phát huy hết tác dụng. Những năm đầu thế kỷ 20, xiếc thú Việt Nam ra đời và người đặt nền móng đầu tiên cho bộ môn nghệ thuật này là NSND Tạ Duy Hiển. Mặc dù khi ấy đất nước còn bộn bề khó khăn bởi chiến tranh tàn phá nhưng những tiết mục xiếc thú của ông vẫn thu hút đông đảo khán giả. Khi nghệ sĩ Tạ Duy Hiển mất đi, ông đã truyền dạy kinh nghiệm nuôi dạy thú để làm xiếc cho nhiều người. Tuy nhiên, đến nay xiếc thú vẫn nghèo nàn, không có sự đổi mới.

Nghệ sĩ Nguyễn Văn Hoàn bày tỏ: Xiếc thú luôn có sự hấp dẫn riêng đối với khán giả. Tuy nhiên đây là một nghề luôn phải đối mặt với sự nguy hiểm đến tính mạng và phải kiên trì luyện tập. Có lẽ vì thế mà nhiều nghệ sĩ không muốn theo nghiệp này.

NSƯT Tạ Duy Nhẫn (con trai NSND Tạ Duy Hiển) cho rằng: Các tiết mục xiếc thú dữ, nhiều loại thú dân gian vắng bóng trên sân khấu. Đây là điều vô cùng đáng tiếc. Theo tôi, để tìm giải pháp cho môn nghệ thuật này, chúng ta nên tranh thủ thu thập, sưu tầm lại các kinh nghiệm nuôi dạy thú của các nghệ sĩ trước đây để dựng lại những tiết mục thú dân gian như: sư tử, hổ, báo, trâu, bò… và phát triển những loại xiếc thú tổng hợp khác.

Giáo sư Hoàng Chương đưa ra nhận xét: Những năm gần đây, xiếc thú có vẻ chìm. Việc đầu tư cho nghệ thuật xiếc nói chung và xiếc thú nói riêng còn nhiều hạn chế. Mỗi tiết mục xiếc thú hay sẽ mang đến cho khán giả cảm hứng thú vị. Vì vậy, phải có đào tạo những tài năng cho môn nghệ thuật này thì mới hy vọng kéo được khán giả đến rạp.

Nghệ sỹ Hồ Văn Thành, Trưởng đoàn Xiếc TP.HCM, cho rằng, xiếc thú đứng trước thách thức từ nhiều phía, muốn tồn tại cần nâng cao mọi điều kiện và đề xuất 4 giải pháp: Đầu tư về cơ sở vật chất, bổ sung nhiều loại thú lớn; Đúc kết kinh nghiệm biểu diễn thành lý luận phục vụ công tác đào tạo; Tuyển chọn, đào tạo diễn viên xiếc thú; Cải thiện chế độ chính sách phù hợp đối với nghệ sỹ biểu diễn xiếc thú.

NSƯT Vũ Ngoạn Hợp – Giám đốc Liên đoàn Xiếc VN, cho rằng, điều kiện cơ sở vật chất cho con thú hiện nay không được đầy đủ như quy định, người nuôi thú không được đào tạo bài bản, khâu an toàn cho diễn viên, khán giả và cả con thú đều không đạt quy chuẩn. Nhiều người làm chỉ tính tới mục đích kiếm tiền chứ không vì mục đích phát triển nghệ thuật.

Theo ông, để cho bộ môn nghệ thuật biểu diễn xiếc thú phát triển, đề nghị các đơn vị có tiết mục, chương trình xiếc thú quan tâm nhiều hơn nữa đến khâu quản lý, chăm sóc con thú, tìm hiểu rõ các đặc tính của từng loài và cơ sở vật chất tốt nhất cho việc chăm sóc đến huấn luyện thú.

Có rất nhiều hướng để gợi mở khai thông cho bộ môn xiếc thú được nêu ra tại Hội thảo: Nhà nước cần có cơ chế chính sách đặc thù ưu đãi hơn nữa cho bộ môn xiếc thú, ban hành quy chuẩn về những điều kiện cơ bản để có thể tham gia nuôi dạy và biểu diễn xiếc thú; Cần đầu tư thích đáng cho tiết mục xiếc thú ngay từ việc mua thú, nuôi và chăm sóc thú, đặt ra liều lượng chi phí cho từng loại thú; Muốn biểu diễn xiếc thú, cần phải đảm bảo các yếu tố an toàn nào cho người huấn luyện, nuôi dạy và cả người xem? Muốn khắc phục được sự xuống cấp và tạo sự an toàn cho bộ môn xiếc thú phát triển thì các nhà quản lý nhà nước, các đơn vị cần có cuộc thay đổi trong việc đào tạo và xây dựng xiếc thú; giải quyết chính sách chế độ và những ưu đãi đặc biệt để khuyến khích lôi kéo nghệ sĩ yên tâm ở lâu dài với xiếc thú.

Hạnh Nguyên